Նախնիների ազդեցությունը մեր կյանքի վրա

Դժվար է պատկերացնել, որ, օրինակ, մեր նախատատի ապրած հոգետրավմաները, ապրումները, մտքերն ու հույզերը կարող են ազդեցություն ունենալ մեզ վրա, որ դրանք կարող են մեր կյանքի սցենարը, մասնագիտության ընտրությունը, ամուսնությունը, ժամանցը և այլ կարևոր իրադարձություններ կանխորոշել մեր կյանում:

Մենք շատ ավելի սերտ են կապված բազում թելերով մեր նախնիների հետ, քան ենթադրում ենք:

Թեև հոգեկան հիվանդությունների և նևրոզների ժառանգական բնույթը դեռևս բացահայտված չէ կամ լիովին բացահայտված չէ, այնուամենայնիվ պարզ է, որ ծնողի և երեխայի հոգեկան վիճակները գտնվում են սերտ կապի մեջ: Խոսքը վերաբերվում է ոչ միայն ծնողից ստացված դաստիարակության արդյունքում երեխայի մոտ ձևավորված կարծրատիպերին, կոգնիտիվ մոդելներին, այլ նաև հուզական և մտածողության ձևերի անգիտակցական փոխանցմանը, որն էլ իրականցվում է ծնողի հետ անգիտակցական նույնականացման միջոցով:

Ծնողի հոգեկան տրավմաները իրենց ազդեցությունը կարող են ունենալ երեխայի հոգեկանի վրա: Հոգետրավմաները, փոխանցվելով մի սերնդից հաջորդին, նաև տրանսգեներացիոն կրկնությունների պատճառ են հանդիսանում: Այսինքն՝ գիտակցական և անգիտակցական նույնականացման միջոցով կյանքի սցենարները փոխանցվում են մի սերնդից մյուսին: Հոգետրավմայի տրանսգեներացիոն փոխանցումը արտահայտվում է նախնիների տրավմատիկ փորձը կրկնելու անգիտակցական մղումով:

Դեռևս հայտնի չէ, թե հոգետրավմաներն ի՞նչ ճանապարհով են մի սերնդից փոխանցվում մյուսին ու ինչպե՞ս են տեղի ունենում տրանսգեներացիոն կրկնությունները: Այն, ինչը հայտնի է գիտությանը հոգեբանական, ֆիզիոլոգիական, նևրոլոգիական տեսանկյունից, դեռևս հնարավորություն չի տալիս հիմնավոր կերպով հասկանալու այդ փոխանցման հիմնական ուղիները: Չնայած այս թեմայի շուրջ հետազոտությունները դեռ շատ քիչ են, այնուամենայնիվ արդեն սկսած 1960-1970-ական թվ.-ից մի շարք հոգեբաններ առաջ են քաշում չլուծված կոնֆլիկտների, չներված վիրավորանքների, ընտանեկան գաղտնիքների տրանսգեներացիոն փոխանցման խնդիրը: Խոսվում է մի սերնդից մյուսին տագնապի փոխանցման մասին, իսկ արդեն 1993թ. լույս է տեսնում Ա. Շուտցենբերգերի «Նախնիների համախտանիշը» (Aie, Mes Aieux!) գիրքը, որտեղ հեղինակը առաջակում է գենոսոցիոգրամմայի մեթոդը` բացահայտելու սերունդներ շարունակ կրկնվող իրադարձությունները, դժբախտ պատահարները, հիվանդությունները, կյանքի սցենարները, և իր քսանամյա կլինիկական փորձի բազմաթիվ օրինակներով հաստատում է, որ գոյություն ունի հոգետրավմայի անգիտակացական փոխանցում սերունդներին:

Փորձը ցույց է տալիս, որ տրանսգեներացիոն փոխանցման են ենթարկվում հենց այնպիսի հոգետրավմաները, որոնց մասին չի խոսվում, որոնք չեն ապրվում և հետևաբար` որոշակի չափով արտամղված են գիտակցությունից:

Այն ուղերձները, որ երեխան ստանում է ծնողների կողմից, հիմնականում էլ ձևավորում են նրա կյանքի սցենարը: Սցենարային ուղերձները կարող են փոխանցվել վերբալ և ոչ վերբալ մակարդակներով, դրանք շատ հաճախ ընդունում են հրահանգների և թույլտվությունների տեսք: Քանի որ մեր սցենարի ձևավորման մեջ հիմնական դերը մեր ծնողներինն է և նրանց ուղերձների միջոցով է այն ձևավորվում, հետևաբար համապատասխան նրանց հոգեվիճակի, ներքին կոնֆլիկտների, հոգետրավմաների` նրանց ուղերձները «ծրագրավորում» են մեր կյանքը:

Անհատի համար թանկ մարդկանց հետ կապված իրադարձությունների հետևանքով, որոնք անընդունելի են, տրավմատիկ են, որոնց մասին անհատը չի խոսում, չի բարձրաձայնում, պահում է գաղտնի, ձևավորված հոգետրավմաները փոխանցվում են հաջորդ սերունդներին և արտահայտվում են տարբեր տիպի ախտանիշներով:

Ա.Շուտցենբերգերն իր կլինիկական պրակտիկայում ապացուցում է, որ շատ հաճախ դժբախտ պատահարները, ամուսնությունները, վիժումները, մահերը, հիվանդությունները, հղիությունը և մարդու համար կարևոր այլ իրադարձություններ կրկնվում են նույն տարիքում, նույնիսկ նույն ամսաթվին երկու, երեք, հինգ, նույնիսկ` ութ սերունդ շարունակ:

Ընտանիքում առկա ուժեղ տագնապը փոխանցվում է սերնդե սերունդ: Երեխաները, որոնք քիչ են ներգրավված ընտանիքի հուզական գործընթացների մեջ, ընտանիքի տագնապի ազդեցությանը ավելի քիչ են ենթակա, և հակառակը, ծնողների հետ հուզականորեն շատ կապված երեխաների մոտ ընտանիքից փոխանցված տագնապի մակարդակը ավելի բարձր է:

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ